No. 1942
War Office Pattern 1937 Confidential

BRITISH
INFANTRY 1942

Umundurowanie · Wyposażenie · Broń

Kompletny przewodnik po wyposażeniu brytyjskiego piechura w roku przełomu — element po elemencie.

Teatry: El Alamein · Birma · Afryka Płn. · Europa Płn.-Zach.
Źródła: Imperial War Museum
Rozpocznij
El Alamein 1942: brytyjska piechota naciera w kurzu i dymie bitwy
El Alamein 1942 · Sgt L. Chetwyn / IWM · domena publiczna
Sekcja 01 — The British Soldier

Brytyjski żołnierz w 1942

Rok 1942 był dla brytyjskiej piechoty rokiem przełomu. Po latach defensywy inicjatywa zaczęła przechodzić na stronę aliantów. Pod El Alamein (październik–listopad 1942) zatrzymano i odrzucono siły Osi w Afryce Północnej, a operacja Torch (listopad 1942) otworzyła nowy front na zachodzie kontynentu afrykańskiego.

Równocześnie na Dalekim Wschodzie żołnierze brytyjscy i Wspólnoty toczyli ciężkie, często odwrotowe walki z armią japońską w Birmie. Kampania w Europie Północno-Zachodniej (lądowanie w Normandii) miała nadejść dopiero w 1944 r.

Afryka Północna

Główny teatr brytyjskiej piechoty w 1942 r.

El Alamein

Druga bitwa: X–XI 1942 — punkt zwrotny w Afryce.

Operacja Torch

Lądowanie w Afryce Płn.-Zach.: XI 1942.

Birma / Daleki Wschód

Ciężkie walki z Japonią; odwrót w 1942 r.

Sekcja 02 — Timeline

Kalendarium 1939–1945

1942

ROK PRZEŁOMU — El Alamein (X–XI), operacja Torch (XI) w Afryce Płn., zacięte walki w Birmie.

Sekcja 03 — Uniform & Insignia

Umundurowanie i oznaki

Battle Dress — ekspozycja muzealna (Bergenhus) Wolfmann · CC BY-SA 4.0

Mundur polowy Battle Dress

Battle Dress (Serge) · 1937

Dwuczęściowy mundur polowy wprowadzony w 1937 r., w 1942 będący standardem armii brytyjskiej. Krótka, dopasowana bluza zapinana pod szyję oraz wysoko skrojone spodnie z dużą kieszenią na udzie. Praktyczny, wełniany, dostosowany do klimatu europejskiego — w Afryce i Birmie noszono lżejsze warianty (m.in. khaki shorts, stroje tropikalne).

Elementy
Bluza (Blouse) + spodnie (Trousers)
Materiał
Wełniany serge, khaki-brąz
Status w 1942
Standardowy mundur polowy

⚑ verify: różnice między wzorem 1937 a uproszczonym 1940 Pattern · verify: zdjęcie z ekspozycji muzealnej (krój zgodny z brytyjskim Battle Dress)

Brytyjski hełm stalowy Mk II (II wojna światowa) Wikimedia Commons · domena publiczna

Hełm stalowy Mk II

Helmet, Steel, Mk II (Brodie) · 1938

Charakterystyczny brytyjski hełm o szerokim rondzie, w linii prostej wywodzący się z hełmu Brodiego z I wojny światowej. Wariant Mk II produkowano od końca lat 30., w 1942 był powszechnie używany. Często uzupełniany siatką maskującą do mocowania listowia i materiału kamuflującego.

Materiał
Stal (blacha tłoczona)
Wzór
Brodie — szerokie rondo
Status w 1942
Standardowy hełm bojowy

⚑ verify: masa hełmu

Nakrycie głowy — balmoral khaki (zdjęcie poglądowe) Veritas Blue · CC BY-SA 3.0

Nakrycia głowy: furażerka i berety

Field Service Cap & Berets

Wbrew skojarzeniom, w 1942 r. typowy piechur poza hełmem nosił przede wszystkim furażerkę (Field Service Cap). Beret nie był uniwersalnym nakryciem piechoty — kolory identyfikowały rodzaj wojsk: czarny (broń pancerna), bordowy (powietrznodesantowe), zielony (Commandos). Niepewne daty oznaczyliśmy do weryfikacji.

Piechota (1942)
Furażerka (Field Service Cap) + hełm Mk II
Beret czarny
Royal Armoured Corps / załogi czołgów
Beret bordowy
Wojska powietrznodesantowe
Beret zielony
Commandos

⚑ verify: data przyjęcia beretu bordowego przez spadochroniarzy · verify: wprowadzenie General Service Cap (czy już w 1942)

Oznaki stopni armii brytyjskiej — niemiecka tablica rozpoznawcza, 1941 H. Rothgaengel, 1941 · domena publiczna

Oznaki stopni

Rank Insignia

Stopnie podoficerskie oznaczano belkami (chevrons) noszonymi na rękawie: jedna — Lance-Corporal, dwie — Corporal, trzy — Sergeant. Oficerowie nosili gwiazdki („pips”) i korony. Dokładne wzory, kolory i umiejscowienie różniły się w zależności od pułku i typu munduru — szczegóły pozostawiamy do weryfikacji źródłowej.

Podoficerowie
Belki (chevrons) na rękawie
Oficerowie
Gwiazdki (pips) i korony

⚑ verify: dokładne umiejscowienie i kolory dystynkcji dla poszczególnych stopni

Znak formacji — 15. Dywizja Szkocka (przykład) Coldstreamer20 · CC BY-SA 4.0

Naszywki formacji (znaki dywizji)

Formation Signs

Kolorowe naszywki materiałowe (formation signs) na rękawach pozwalały rozpoznać przynależność do dywizji lub formacji. Do najbardziej rozpoznawalnych należał skoczek pustynny (jerboa) 7. Dywizji Pancernej — „Desert Rats”, oraz „HD” 51. Dywizji Highland. Konkretny zestaw do prezentacji na stronie warto dobrać ze sprawdzonych źródeł.

Noszenie
Naszywki na górnej części rękawów
Funkcja
Identyfikacja dywizji / formacji

⚑ verify: dobór konkretnych dywizji do prezentacji i ich znaków

Sekcja 04 — Webbing & Equipment

Oporządzenie — 1937 Pattern

Pas webbing wzór 1937 Auckland Museum · CC BY 4.0

Pas główny

1937 Pattern Web Belt · 1937

Podstawa systemu nośnego 1937 Pattern Webbing, który zastąpił starszy wzór 1908. Wykonany z tkanej bawełny zamiast skóry — tańszy w produkcji i odporny na wilgoć. Mosiężne okucia oraz charakterystyczny zielonkawo-brązowy odcień nadawany pastą Blanco.

System
1937 Pattern Webbing
Materiał
Tkana bawełna (canvas), okucia mosiężne
Konserwacja
Barwiony pastą Blanco

⚑ verify: wariant koloru egzemplarza (malowany niebiesko-szaro)

Oporządzenie 1937 Pattern — ładownice (zdjęcie poglądowe, ekspozycja) Wolfmann · CC BY-SA 4.0

Ładownice podstawowe

Basic Pouches · 1937

Dwie pojemne ładownice noszone na piersi i połączone z pasem szelkami krzyżowymi. W 1937 Pattern celowo zaprojektowano je tak, by mieściły magazynki Bren — dzięki czemu każdy żołnierz drużyny mógł nosić amunicję do erkaemu, a także granaty i klipsy do własnego karabinu.

Mocowanie
Na piersi, na szelkach krzyżowych
Zawartość
Magazynki Bren, granaty, amunicja karabinowa

⚑ verify: zdjęcie poglądowe z ekspozycji (oporządzenie wzoru brytyjskiego)

Oporządzenie 1937 Pattern — tornister (zdjęcie poglądowe, ekspozycja) Wolfmann · CC BY-SA 4.0

Tornister mały (chlebak)

Small Pack (Haversack) · 1937

Płócienny tornister wchodzący w skład systemu 1937 Pattern, służący do przenoszenia racji żywnościowych, menażki i osobistego ekwipunku na czas walki. Większy ładunek mieścił osobny duży tornister (large pack) noszony w marszu.

Noszenie
Na plecach lub z boku, na szelkach
Zawartość
Racje, menażka, drobny ekwipunek osobisty

⚑ verify: zdjęcie poglądowe z ekspozycji (oporządzenie wzoru brytyjskiego)

Narzędzie okopowe (egzemplarz muzealny) Auckland Museum · CC BY 4.0

Narzędzie okopowe

Entrenching Tool · 1937

Składane narzędzie do kopania okopów i stanowisk: stalowa głowica (łopatka/oskard) przenoszona w pokrowcu z tyłu pasa oraz drewniany trzonek mocowany osobno. Niezbędny element wyposażenia każdego piechura.

Budowa
Stalowa głowica + drewniany trzonek (osobno)
Noszenie
Pokrowiec z tyłu pasa

⚑ verify: dokładne datowanie egzemplarza muzealnego

Brytyjska manierka Mk VII w pokrowcu 1937 Pattern Auckland Museum · CC BY 4.0

Manierka

Water Bottle · 1937

Emaliowana manierka noszona w płóciennym pokrowcu wyściełanym filcem, który ograniczał brzęczenie i pomagał utrzymać temperaturę. Szczególnie krytyczna w warunkach pustynnych kampanii północnoafrykańskiej.

Materiał
Emaliowany metal
Noszenie
Pokrowiec webbing z filcową wyściółką
Sekcja 05 — Personal Kit

Ekwipunek osobisty

Menażka brytyjska w pokrowcu (II wojna światowa) Auckland Museum · CC BY 4.0

Menażka

Mess Tin

Prostokątna, dwuczęściowa menażka aluminiowa — mniejsza część wkładana w większą dla oszczędności miejsca. Służyła zarówno do gotowania/odgrzewania, jak i spożywania posiłku. Przenoszona w małym tornistrze (small pack).

Budowa
Dwuczęściowa, prostokątna (wkładane jedna w drugą)
Materiał
Aluminium
Maska przeciwgazowa, II wojna światowa (zdjęcie poglądowe) Auckland Museum · CC BY 4.0

Maska przeciwgazowa

General Service Respirator

Respirator wraz z filtrem przenoszono w płóciennej torbie, w sytuacji zagrożenia mocowanej wysoko na piersi w tzw. pozycji „alert”. Choć w toku wojny ataki gazowe nie nastąpiły, maska pozostawała standardowym elementem wyposażenia i przedmiotem ćwiczeń.

Noszenie
Torba na piersi (pozycja „alert")
Element
Maska + filtr + wąż

⚑ verify: dokładne oznaczenie modelu respiratora w użyciu w 1942

Bagnet kolczasty do karabinu No.4 (1942) z pochwą Auckland Museum · CC BY 4.0

Bagnet

No.4 Spike Bayonet

Do karabinu No.4 stosowano charakterystyczny bagnet kolczasty (spike), nazywany przez żołnierzy „pigsticker” — pozbawiony ostrza, w formie czworograniastego kolca, tani w produkcji. Starszy karabin SMLE No.1 używał klasycznego bagnetu nożowego wzoru 1907.

Typ (No.4)
Kolczasty („pigsticker")
Mocowanie
Na lufie karabinu, pochwa przy pasie

⚑ verify: warianty bagnetu (No.4 Mk I / Mk II) i ich daty

Latarka (zdjęcie poglądowe) Auckland Museum · CC BY 4.0

Latarka

Torch

Ręczna latarka, często wyposażona w kolorowe filtry (do sygnalizacji i ograniczenia widoczności w nocy) oraz zaczep umożliwiający przypięcie do oporządzenia. Drobny, ale praktyczny element ekwipunku osobistego.

Mocowanie
Często przypinana do oporządzenia

⚑ verify: standardowy model/producent latarki w użyciu

Sekcja 06 — Weapons

Broń

Karabin Lee-Enfield No.4 Mk I (egzemplarz z 1943, zbiory Armémuseum) Armémuseum · domena publiczna

Karabin Lee-Enfield No.4 Mk I

Rifle No.4 Mk I · 1941

Standardowy karabin powtarzalny piechoty brytyjskiej, wprowadzony w 1941 r. W 1942 stopniowo wypierał starszy No.1 Mk III* (SMLE) w jednostkach pierwszej linii. Konstrukcyjnie uproszczony względem poprzednika pod kątem masowej produkcji wojennej — celownik przerzutowy i mocniejsza lufa.

Kaliber
.303 British
Zasilanie
Magazynek 10 nab. (ładowany 2× klips po 5)
Działanie
Powtarzalny, zamek czterotaktowy (bolt-action)
Długość
≈ 1129 mm

⚑ verify: masa broni bez bagnetu

Pistolet maszynowy Sten Mk II Nemo5576 · CC BY-SA 3.0

Pistolet maszynowy Sten

Sten Gun (Mk II) · 1941

Tani i prosty w produkcji pistolet maszynowy, wprowadzony w 1941 r. Powstał z myślą o masowej, niskokosztowej produkcji wojennej — trafił do Home Guard, oddziałów Commandos i ruchu oporu w okupowanej Europie. Charakterystyczny boczny magazynek i surowa, „rurowa” konstrukcja.

Kaliber
9 mm Parabellum
Zasilanie
Magazynek pudełkowy 32 nab. (boczny)
Działanie
Automatyczne, zamek swobodny (blowback)

⚑ verify: szybkostrzelność (rpm) · verify: masa broni

Ręczny karabin maszynowy Bren NFB Canada · domena publiczna

Ręczny karabin maszynowy Bren

Bren Light Machine Gun · 1938

Podstawowy ręczny karabin maszynowy piechoty brytyjskiej, oparty na czeskiej konstrukcji ZB vz. 26. Niezawodny i celny, zasilany charakterystycznym łukowym magazynkiem montowanym od góry. Stanowił rdzeń siły ognia drużyny piechoty w 1942 r.

Kaliber
.303 British
Zasilanie
Magazynek łukowy 30 nab. (od góry)
Działanie
Automatyczne, odprowadzanie gazów (gas-operated)

⚑ verify: szybkostrzelność praktyczna (rpm) · verify: masa broni

Granat Mills No. 36M Sanket Oswal · CC BY-SA 4.0

Granat Mills (No. 36M)

Mills Bomb No. 36M

Klasyczny brytyjski granat ręczny o charakterystycznym segmentowanym, żeliwnym korpusie. Wariant No. 36M był standardem w czasie II wojny światowej. Odłamkowy, z zapalnikiem czasowym uruchamianym po zwolnieniu dźwigni.

Typ
Granat zaczepno-obronny, odłamkowy
Korpus
Żeliwny, segmentowany

⚑ verify: czas zwłoki zapalnika (sekundy) · verify: masa granatu · verify: data wprowadzenia wariantu 36M

PIAT — Projector, Infantry, Anti-Tank (Mk I) Armémuseum · CC BY 4.0

PIAT (broń przeciwpancerna)

PIAT — Projector, Infantry, Anti-Tank · 1943

Uwaga historyczna: PIAT wszedł do służby w 1943 r. — formalnie już po roku, któremu poświęcona jest ta strona. W 1942 rolę piechociej broni przeciwpancernej pełnił głównie karabin przeciwpancerny Boys. PIAT umieszczamy dla kompletności obrazu wyposażenia piechoty tego okresu.

Ramię sprężynowo-iglicowe (spigot) miotało pocisk kumulacyjny — broń ciężka i trudna w napinaniu, ale skuteczna i pozbawiona zdradzającego strzelca wstecznego wybuchu.

Typ
Przeciwpancerny, miotacz sprężynowo-iglicowy (spigot)
Amunicja
Pocisk kumulacyjny (HEAT)

⚑ verify: skuteczny zasięg przeciw pojazdom · verify: masa broni

Sekcja 07 — Small Arms Ammunition

Amunicja

Nabój .303 British Wikimedia Commons · domena publiczna

Nabój .303 British

.303 British (7.7×56mmR)

Podstawowy nabój karabinowy armii brytyjskiej, zasilający zarówno karabiny Lee-Enfield, jak i erkaemy Bren. Charakterystyczna wystająca kryza (rim) to pozostałość konstrukcji z końca XIX w. Standardowy pocisk bojowy Mk VII typu „ball”.

Typ
Karabinowy, z kryzą wystającą (rimmed)
Stosowany w
Lee-Enfield, Bren
Pocisk (Mk VII)
≈ 11,3 g (174 gr), ball

⚑ verify: prędkość wylotowa pocisku

Nabój 9 mm Parabellum Wikimedia Commons · domena publiczna

Nabój 9 mm Parabellum

9×19mm Parabellum

Powszechny w Europie nabój pistoletowy, którym zasilano brytyjski pistolet maszynowy Sten. Jego rozpowszechnienie po obu stronach frontu bywało zaletą — umożliwiało wykorzystanie zdobycznej amunicji w okupowanej Europie.

Typ
Pistoletowy, bezkryzowy
Stosowany w
Pistolet maszynowy Sten

⚑ verify: masa pocisku stosowanego wariantu

Nabój .45 ACP Grasyl · CC BY-SA 4.0

Nabój .45 ACP

.45 ACP (11.43×23mm)

Amerykański nabój pistoletowy dużego kalibru, obecny w siłach brytyjskich i Wspólnoty głównie za sprawą pistoletów maszynowych Thompson dostarczanych w ramach Lend-Lease. Ceniony za siłę obalającą na krótkim dystansie.

Typ
Pistoletowy, bezkryzowy
Stosowany w
Pistolet maszynowy Thompson (Lend-Lease)

⚑ verify: masa pocisku (typowo ok. 230 gr)

Sekcja 09 — Before / After

1939 vs 1942

Jak zmieniło się wyposażenie piechura między wybuchem wojny a rokiem przełomu.

Element 1939 1942
Mundur polowy Service Dress (starszy krój) Battle Dress jako standard 1937
Oporządzenie 1908 Pattern Webbing 1937 Pattern Webbing 1937
Karabin SMLE No.1 Mk III* No.4 Mk I 1941
Pistolet maszynowy Brak standardowego wzoru Sten Gun 1941
Hełm stalowy Wczesny wzór Mk II 1938
Sekcja 10 — Resources

Źródła i materiały

Muzea i archiwa

Bibliografia

  • Osprey Publishing — seria Men-at-Arms (tomy o armii brytyjskiej II wojny światowej).
  • ⚑ TODO: uzupełnić o konkretne, zweryfikowane tytuły i wydania.

Grupy rekonstrukcyjne

  • ⚑ TODO: dobrać polskie grupy reenactment odtwarzające British Army 1942.